محمد موراد
کۆشکێک بهێننە بەرچاوتان کە ئەندازیارەکەی خەریکی دانانی جوانترین چەختە و بریقەدارترین ڕووناکییە بۆ ژوورەکانی سەرەوە، بەڵام پایەکانی بیناکە لە خوارەوە بەردەوام درز دەبەن و خەریکە لەسەر یەک دادەڕمێن. ئەمە ڕێک وێنەی ئەو جۆرە حوکمڕانییە کە مەسرور بارزانی دەیەوێت بە ناوی “پەرەپێدان” و “چاکسازی”یەوە لە هەرێمی کوردستان نمایشی بکات. کاتێک سەرۆکی حکومەت بەردەوام شانازی بە پرۆژەی کارەبای “ڕووناکی”، پێشخستنی ژێرخان، و بەرنامەکانی گەنجانەوە دەکات، دەیەوێت وێنەیەکی سەردەمیانە نیشان بدات. بەڵام پرسیارە گەورەکە لێرەدایە: ئایا دروستکردنی شەقام و هەڵکردنی گلۆپ دەتوانێت جێگەی یەکدەنگیی سیاسی، شەفافیەت، و سەربەخۆیی دامەزراوەکان بگرێتەوە؟ لە سیستەمێکدا کە پەرلەمان داخراوە، دادگاکان متمانەیان لەدەست داوە، و دوو حیزبە سەرەکییەکە لەسەر بچووکترین پۆست جەنگی سارد دەکەن، هەر پرۆژەیەک، با زۆر گەورەش بێت، تەنیا جوانکارییەکی کاتییە بۆ داپۆشینی قەیرانێکی قووڵی دامەزراوەیی.
کێشەکە لە خودی پرۆژەکاندا نییە؛ بێگومان خەڵک پێویستی بە کارەبا، ڕێگاوبان، و دەرفەتی کار هەیە. کێشەکە لەو مۆدێلەدایە کە پێی وایە دەتوانرێت “پەرەپێدانی ئابووری” بکرێتە قوربانیگەیەک بۆ لەسێدارەدانی “مافە سیاسییەکان و ئازادی”. کاتێک حکومەت کۆنتڕۆڵی تەواوی زانیاری و پرۆژەکان دەکات و بەبێ بوونی چاودێرییەکی سەربەخۆ گرێبەستەکان دەبەخشێت، ئەوا ئەو پرۆژانە لەبری ئەوەی ببنە هۆکاری بووژانەوەی گشتی، دەبنە دەروازەیەکی نوێ بۆ قەڵەوکردنی کۆمپانیا حزبییەکان و قۆرخکاری بازاڕ. گەشەپێدان ئەگەر لەسەر بنەمای دادپەروەری و لێپرسینەوە نەبێت، تەنیا ڕێگایەکە بۆ ئەوەی دەسەڵاتی بنەماڵە و سەرمایەداری دڕندە بە ناوی خزمەتگوزارییەوە، باجی ناڕەوا لەسەر شانی هاووڵاتییان قورستر بکەن. پرۆژەی کارەبا ئەگەر بە نرخی گیرفانبڕین و بێ شەفافیەت بێت، هەرگیز ناگۆڕێتە “ڕووناکی”یەکی ڕاستەقینە بۆ ژیانی خەڵک.
“گەشەپێدان پێویستی بە لابردنی سەرچاوە سەرەکییەکانی نائازادییە”ئەمەش هەمان ئەو هەڵە کوشندەیە بوو کە لە شیلی سەردەمی پینۆشێت بینرا، کاتێک حکومەت هەوڵی دا بە ئامارەکانی گەشەی ئابووری و پرۆژەی گەورە، ڕەوایەتی بە دیکتاتۆرییەت و سەرکوتکردنی مافە سیاسییەکان بدات. بەڵام لە کۆتاییدا، گەلێک کە کەرامەت و ئازادییەکەی زەوت کرابێت، بە بینای بەرز و ئاماری بریقەدار قایل نابێت. ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمەش هەمان سیاسەت پەیڕەو دەکەن؛ ئەوان دەیانەوێت هاووڵاتی لە مافخوازەوە بگرنە بەکاربەرێک کە تەنیا بە پرۆژەیەک سوپاسگوزار بێت، بێ ئەوەی هەرگیز بپرسێت سامانەکەی چۆن بەڕێوە دەبرێت و بۆچی دادگاکانی هێندە لاوازن لە ئاست دۆسیەکانی گەندەڵیدا.
هیچ وڵاتێک بەبێ دامەزراوەی سەربەخۆ، ڕێککەوتنی سیاسیی دروست، و دادگایەکی دادپەروەر ناتوانێت گەشەیەکی سەقامگیر بەخۆیەوە ببینێت. ئەو دەسەڵاتەی کە پرۆژەکان وەک بەرتیلێک بۆ بێدەنگکردنتان بەکاردەهێنێت، نایەوێت ئێوە ببنە خاوەنی ڕاستەقینەی نیشتمان، بەڵکو دەیەوێت تەنیا کرێچییەکی بێدەنگ بن لەو وڵاتەی کە خۆیان خاوەندارێتی دەکەن. با چیتر نەهێڵین ڕووناکییە ساختەکانیان، چاومان لە ئاست ئەو تاریکییە گەورەیە کوێر بکات کە باڵی بەسەر سیستەمی دادوەری و سیاسیی ئەم هەرێمەدا کێشاوە!