زانیار ڕێبوار
وەک پەیکەرێکی گەورەی زێڕین کە لە ناوەڕاستی گۆڕەپانێکدا دانرابێت و هەموو کەس ستایشی بەرزی و جوانییەکەی بکات، بەڵام لە کاتی بارانباریندا نەتوانێت تەنانەت یەک دڵۆپ ئاو لەسەر سەری منداڵێکی بێلانە بگرێتەوە؛ دامەزراوەکانی هەرێمی کوردستانیش ڕێک بەمجۆرە دروست کراون. کاتێک دەڵێین ئەم نیشتمانە لە قەیراندایە، مەبەستمان ئەوە نییە کە پەرلەمان، دادگا یان ئەنجومەنی وەزیرانمان نییە. نەخێر، ئێمە باڵەخانەی زۆر گەورەتر و ئۆتۆمبێلی زۆر گرانبەهاتر لە زۆربەی وڵاتانی دەوروبەرمان هەیە بۆ ئەم دامەزراوانە. بەڵام کارەساتەکە ئەوەیە کە ئەم دەزگایانە خاوەنی هیچ جۆرە “سەربەخۆیی” و “توانای کارکردن” نین. ئەوان تەنها بلیتێکی جوانن بۆ شاردنەوەی ئەو تاوان و تاڵانچییانەی کە لە ژوورە تاریکەکانی حیزبەوە بڕیاریان لێ دەدرێت.
ئەم ئیفلیجییە ڕێکخراوە، دەرەنجامی هەڵەیەکی کارگێڕی نییە، بەڵکو گەورەترین سەرکەوتنی ئەو دەسەڵاتی بنەماڵەیە کە وڵات بەڕێوەدەبەن. کاتێک دادگایەک ناتوانێت بڕیاری دەستگیرکردن بۆ بەرپرسێکی گەندەڵ دەربکات، بەڵام لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا ڕۆژنامەنووسێک زیندانی دەکات، ئەوە مانای وایە ئێمە دادگای کارتۆنیمان هەیە کە کارەکەی جێبەجێکردنی فەرمانی مەکتەب سیاسییەکانە. کاتێک پەرلەمانێک ناتوانێت لێپرسینەوە لەسەر داهاتی نەوتی دزراو بکات و تەنها دەبێتە شوێنی شەرعیەتدان بە بڕیارە پێشوەختەکان، ئەوە چیتر نوێنەرایەتیی گەل ناکات، بەڵکو دەبێتە لقێکی تری کۆمپانیاکانی پارتی و یەکێتی. ئەمە دەوڵەتداری نییە، ئەمە بەڕێوەبردنی شانۆگەرییەکە کە تێیدا هەموو ئەکتەرەکان پێشتر دەزانن کێ براوەیە و کێ دەکوژرێت.
(وەک چۆن ئەلێکسی دی تۆکڤیل دەڵێت: “زۆرجار تەنها ڕواڵەتی حکومەتێک بەسە بۆ ئەوەی خەڵک ناچار بە گوێڕایەڵی بکات.”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو درۆ گەورەیە کە لە کۆماری ڤایماری ئەڵمانیای پێش نازییەکاندا بینرا، کاتێک دەستوورێکی زۆر پێشکەوتوو و دامەزراوەی جۆراوجۆر هەبوون، بەڵام لە واقیعدا هیچ یەکێکیان نەیانتوانی ڕێگری لە هاتنەسەرکاری ستەمکاری بکەن، چونکە دامەزراوەکان لە ناوەڕۆکدا بێهێز و بێ بڕیار کرابوون. بەڵام دەسەڵاتدارانی ئێمە لە هەرێمی کوردستان لەمەش زیرەکترن؛ ئەوان دامەزراوەکان دانەخەن، بەڵکو دەیانڕفێنن. ئەوان وەزارەتەکان دەکەنە بەشێک لە سیستەمی پشک پشکێنە بۆ ئەوەی هەموو بڕیارێک سەرەتا بە فلتەری حیزبدا تێپەڕێت پێش ئەوەی ببێتە یاسا.
لەم زەلکاوەدا، بوونی دامەزراوەیەک کە ناتوانێت سەربەخۆ کار بکات، زۆر مەترسیدارترە لە نەبوونی. چونکە نەبوون واتە دەزانیت هیچت نییە و دەبێت دروستی بکەیت، بەڵام بوونی دامەزراوەیەکی ئیفلیج، هیوایەکی ساختەت پێدەدات و کاتت دەکوژێت. ئەو سیستەمەی کە وا دەکات هاوڵاتییەک بۆ وەرگرتنی سادەترین مافی خۆی، لەبری چوونە دادگا یان فەرمانگە، ناچار بێت پەنا بباتە بەر بەرپرسێکی حیزبی، لە ڕاستیدا دەوڵەتی کوشتووە و خێڵەکییەتیی هێناوەتەوە.