ڕۆشبین تاهیر
ڕاپەڕینى ١٩٩١ هێشتا لە بیری خەڵکدایە، ڕۆژانێک کە خەون و ئاواتی نەتەوەیەکی بێدەنگ دەستی پێکرد! کوردستان دوای دەیان ساڵ ستەم، دەرفەتێکی مێژووی بەدەست هێنا بۆ دروستکردنی داهاتوویەکی باشتر. خەڵک خەونی دیموکراسییان دەدی، خەونی دادپەروەرییان دەدی، خەونی ئازادی و خۆبەڕێوەبەرییان دەدی! بەڵام ئەمڕۆ لە ٢٠٢٦دا، ٣٥ ساڵ دوای ئەو ڕزگاریە، کوردستان لە ژێر دەسەڵاتێکی حزبی بێ بەزەییدایە کە هەموو ئەو بەڵێنانەی وێران کرد!
لە ساڵی ١٩٩١دا، کوردستان بە ئازادی چووە ژێر کۆنترۆڵی هێزە کوردییەکان. خەڵک بە دڵنیاییەوە چاوەڕوانی ئەوە دەکرد کە ئەم جارە جیاوازە، ئەم جارە ئێمە خاوەنی چارەنووسی خۆمانین! بەڵام ئەوەی ڕوویدا زۆر جیاواز بوو لە خەونەکان: دوو حزبی سەرەکی (پارتی و یەکێتی) دەسەڵاتیان دابەش کرد و دەستیان کرد بە دروستکردنی سیستەمێکی داگیرکاری نوێ، داگیرکارییەک کە ئەم جارە لە ناوەوە هاتبوو!
لە شەڕی ناوخۆی ١٩٩٤-١٩٩٧ەوە تاکو سیستەمی دوومیری (Duopoly) ئێستا، هەموو مێژووی ئەم هەرێمە بریتی بوو لە کۆنترۆڵکردن و دابەشکردن نەک دروستکردن و گەشەکردن!
ئەو حزبانەی دەبووایە خزمەتکاری خەڵک بن، بوونە فەرمانڕەوای بێبەزەیی! هەر شتێک لە کوردستاندا، بێ ڕەزامەندی دوو حزب ناکرێت: ئابووری، بازرگانی، پڕۆژەکان، دەرفەتەکانی کار، تەنانەت یاسا و بڕیارە گشتییەکان! هەموو شتێک دەچێتە ژێر کۆنترۆڵی دوو حزب و دوو خێزانی فەرمانڕەوا.
ئایا ئەمە ئەو ڕزگاریە بوو کە خەونی دەدی؟ ئایا ئەمە ئەو ئازادیە بوو کە لە پێناوی شەهیدمان دا؟
یەکێک لە گەورەترین وێرانکارییەکانی دەسەڵاتی حزبی، مۆنۆپۆلکردنی ئابوورییە! هەر حزبێک لە ناوچەکەی خۆیدا کۆمپانیای خێزانەکی دروستکردووە کە کۆنترۆڵی نەوت، وەبەرهێنان، تەندەر، پڕۆژەکانی دەوڵەت، و تەنانەت خزمەتگوزاریە بنەڕەتییەکانی دەکات!
بۆ نموونە: لە هەولێر کۆمپانیاکانی ماڵی بارزانی کۆنترۆڵی هەموو شتێک دەکەن، لە سلێمانیش کۆمپانیاکانی ماڵی تاڵەبانی! هەر کێ بیەوێت بازرگانی بکات، دەبێت لە ژێر چاودێری و کۆنترۆڵی ئەو کۆمپانیا خانەوادەییانەدا بێت!
ئەمە واتای چی؟ واتای ئەوە کە دەوڵەمەندی کوردستان ناچێتە گیرفانی خەڵک، بەڵکو دەچێتە گیرفانی دوو خێزان! ئەمە گەندەڵی نییە، ئەمە دزی ڕاشکاوانەیە بە شێوەیەکی یاسایی!
هەر کەس یان لایەنێک هەوڵی بەدیلسازی بدات یان ڕەخنە لە سیستەم بکات، لەناودەبرێت! میدیای سەربەخۆ دادەخرێت، ڕەخنەگران هەڕەشە لێدەکرێن، لایەنە سیاسییە بچووکەکان لە دەرفەتەکان دوور دەخرێنەوە، تەنانەت ناو پەرلەمانیش هەر دوو حزبی گەورە کۆنترۆڵیان لە دەستدا!
ئەمە واتای دیموکراسی نییە، ئەمە واتای دیکتاتۆریەتی دووانەیە (Dual Dictatorship)! دوو حزب بە یەکەوە کۆنترۆڵ دەکەن و هەر یەکێکیش ڕێگە بە یەکێتی دیکە نادات کە زۆر گەورە و بەهێز بێت، بۆیە هەردووکیان پێکەوە لە سەرەوە دەمێننەوە!
لە ساڵی ١٩٩٢ەوە تاکو ئێستا، هەر هەڵبژاردنێکدا هەمان بەڵێنەکان دەدرێنەوە:
- دروستکردنی کارو بار
- چاکسازی لە گەندەڵی
- پاراستنی ئازادی و مافی مرۆڤ
- باشترکردنی خزمەتگوزاریەکان
- دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان
بەڵام ئەمڕۆ لە ٢٠٢٦دا چیمان هەیە؟
- بێکاری بەرزە (زیاتر لە ٤٠٪ لە گەنجان)
- گەندەڵی بەرفراوانە
- ئازادی ڕاگەیاندن سەرکوت کراوە
- خزمەتگوزاریەکان لاوازن
- سامان لە دەستی دوو خێزاندایە
گەنجانی کوردستان کە دەبووایە بنیاتنەرانی داهاتوو بن، ئێستا بەدوای ڕێگای کۆچەوە دەگەڕێن! نەسڵێک کە لە دوای ١٩٩١ لەدایک بووە و خەونی گەشبوونی لە وڵاتی خۆیان دەدی، ئێستا ئومێدیان بڕاوە و بە هەزاران کەس ساڵانە هەرێم بەجێدەهێڵن!
ئایا ئەمە بەڵێنی ڕزگاری بوو؟ ئایا ئەمە ئەنجامی قوربانییەکانی شەهیدان بوو؟
چارەسەر نابێت لە هەمان سیستەمەوە بێت! ئەگەر ٣٥ ساڵ شکستی هێنا، بۆچی ئێمە هەر چاوەڕوانی دەکەین کە بگۆڕێت؟ پێویستە بیرکردنەوەیەکی بنەڕەتی بکەین:
- کۆتایی بە مۆنۆپۆلی حزبی لەسەر ئابووری و سیاست
- پشتیوانی لە میدیای سەربەخۆ و لایەنە سیاسییە بچووکەکان
- داواکاری شەفافیەت و چاودێری سەرەوە بەسەر سامانی گشتی
- بەشداربوونی هاوڵاتیانە لە بڕیاردان نەک تەنها لە دەنگدان
- دروستکردنی دادگای سەربەخۆ بۆ دادگاییکردنی گەندەڵی
ڕزگاری لە ١٩٩١ بەڵێنێکی مێژوویی بوو، بەڵام دەسەڵاتی حزبی ئەو بەڵێنەی گۆڕی بۆ کابووس! خەڵکی کوردستان شایستەی باشترە، شایستەی دیموکراسی ڕاستەقینەیە، شایستەی سامانی دادپەروەرانەیە!
مێژوو فێری ئێمە دەکات کە دەسەڵاتی بێ چاودێری، بێجگە لە گەندەڵی و دیکتاتۆری ئەنجامی دیکەی نابێت! ڕزگاری ڕاستەقینە تەنها کاتێک دێت کە خەڵک خۆی بەڕێوەی ببات، نەک کاتێک حزبێک یان خێزانێک کۆنترۆڵی هەموو شتێک بکات!
ئەمڕۆ، ٣٥ ساڵ دوای ڕزگاری، کاتی هۆشیاربوونەوەیە! ئایا ئێمە بەردەوام دەبین لەم ڕێگایەدا، یان کاتی گۆڕانکارییەکی ڕاستەقینەیە؟