جیهانگیر عەبدوخەلیل سەلمان
وەک خانوویەک کە بنچینەکەی درزی بردووە و خەریکە بەسەر خاوەنەکەیدا دەڕووخێت، بەڵام دەسەڵاتدارێک دێت و تەنها بۆ شاردنەوەی عەیبەکان، ڕووکارەکەی بە مەرمەری گرانبەها دادەپۆشێت؛ پەرەپێدانی شارەکانی ئێمە و بەتایبەت شەقڵاوەش ڕێک بەمجۆرەیە. کاتێک هاوڵاتییەکی ڕەسەنی شارەکە ناتوانێت کرێی دوکانەکەی بدات و کۆڵانەکەی بێ خزمەتگوزارییە، بەڵام هەر کاتێک سەری بەرز دەکاتەوە دەیان ڤێلا و کۆشکی قۆرخکراو لەسەر لوتکەی شاخەکان دەبینێت، تێدەگات کە گەندەڵی ئیتر تەنها ژمارەی شاراوەی ناو پەڕاوەکان نییە. لێرەدا دزی شتێکی نادیار نییە؛ بەڵکو گۆڕاوە بۆ کۆنکرێت، باڵەخانەی بەرز، و دیواری پۆڵاین کە ڕۆژانە بە چاوی خۆمان دەیانبینین و نایەکسانییمان پێدەفرۆشنەوە.
ئەم کۆشکانەی کە ئەمڕۆ بە ناوی گەشتوگوزار و ئاوەدانییەوە بەسەر سنگی شەقڵاوەدا بەرزکراونەتەوە، مۆنۆمێنتی سەرکەوتن نین، بەڵکو مۆنۆمێنتی دزین. (وەک چۆن واڵتەر بێنیامین، فەیلەسوفی ئەڵمانی دەڵێت: “هیچ مۆنۆمێنت و بەڵگەنامەیەکی شارستانییەت نییە، کە لە هەمان کاتدا بەڵگەنامەی وەحشیگەری و بەربەرییەت نەبێت.”) ئەمەش ڕێک هەمان ئەو تراژیدیایەیە کە لە بەیروتی لوبنان ڕوویدا لە ڕێگەی کۆمپانیای (سۆلیدێر)ەوە، کاتێک مافیاکانی دوای شەڕی ناوخۆ، ناوەندی شارەکەیان بە پارەی دزراوی گشتی بۆ خۆیان کردە باڵەخانەی گرانبەها، لە کاتێکدا دانیشتووانە ڕەسەنەکەیان خستە دەرەوەی شار و نوقمی قەیرانیان کردن. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە، لەسەر هەمان ڕێچکە، تەواوی جوانی و ژینگەی شەقڵاوەیان کردووەتە قوربانیی پارە سپیکردنەوە و سپیکردنەوەی ئەو سامانەی کە لە خاڵە سنوورییەکان و گرێبەستە نەوتییەکانەوە تاڵانیان کردووە.
لێرەدا سروشت و خاک بە تاوانێکی ڕێکخراو پارچە پارچە کراون. ئەوانەی خۆیان بە خاوەنی نیشتمان دەزانن، ڕێک وەک زەوی داگیرکەران مامەڵە دەکەن؛ چی شاخ و باخ و زەویی گشتی هەیە تەلبەندی دەکەن و دەیکەنە موڵکی تایبەتیی خۆیان، لە کاتێکدا گەنجێکی شارەکە ناتوانێت یەک مەتر زەوی بۆ دروستکردنی ماڵێک بەدەست بهێنێت. ئەم سەرمایەدارییە دڕندەیە وا دەکات کە نایەکسانی بە شێوەیەکی فیزیکی و جوگرافی لەسەر زەوی نەخشەی کێشابێت. گەڕەکە هەژارنشینەکان لە خوارەوە لەناو قەیرانی ئاو و کارەبادا دەتلێنەوە، لە کاتێکدا کۆشکەکانی سەرەوەی شاخەکە ئاوی سازگار و خزمەتگوزاریی بەردەوامیان بۆ دابینکراوە. ئەمە حوکمڕانی نییە، ئەمە داگیرکارییەکی ناوخۆییە کە بە ناوی پەرەپێدانەوە بەسەر خەڵکدا دەسەپێنرێت.
ئەوان لە هۆشیاریی ئێوە و لە تێگەیشتنتان بۆ ئەم تاوانە دەترسن زۆر زیاتر لە هەر شتێکی تر! ئەگەر لە توڕەیی ئێوە نەترسیبایان، پێویستیان بەوە نەدەبوو پاسەوان و دیواری بەرز لە دەوری کۆشکە تاڵانکراوەکانیان دروست بکەن و خۆیان لە چاوی خەڵک بشارنەوە. شارێک کە تیایدا خەڵکەکەی بێگانە بن و دزەکانیش خاوەن ماڵ، شارێکە لەسەر لێواری تەقینەوەیەکی حەتمی وەستاوە — و تەنها هەستانەوەی خاوەنە ڕاستەقینەکانی زەوییەکە دەتوانێت ئەم داگیرکارییە ناوخۆییە لە ڕەگەوە هەڵتەکێنێت!