مەحەمەد عبداڵڵە حسن
گەورەترین، ترسناکترین و کوشندەترین زیان کە لە مێژوودا ڕووبەڕووی هەر قەوارە، نیشتمان و کۆمەڵگەیەک دەبێتەوە، تەنیا کێشەی کاتیی نەبوونی بودجەی گشتی، شکستی کاتیی دانوستانە دووقۆڵییەکان، یان دواکەوتنی چەند مانگەی پێکهێنانی کابینەیەکی نوێی حکومەت نییە؛ بەڵکو ئەو کارەساتە نەتەوەیی و ڕاستەقینەیە لەو چرکەساتە تاریکەدا دەستپێدەکات کە تەواوی نەوەیەکی نوێ، هۆشیار، خوێندەوار و پڕ لە وزەی ئەم وڵاتە دەگەنە ئەو بڕوا نەگۆڕ و بێئومێدکەرەی کە کایەی سیاسەت لە نیشتمانەکەیاندا هیچ توانایەکی بۆ هێنانەکایەی گۆڕانکاری، چاکسازی، دادپەروەری، و بنیادنانی داهاتوویەکی شایستە بۆ ژیان نەماوە. گەنجانی هەرێمی کوردستان لە ناو ژینگەیەکی پڕ لە تەنگژە، قەیرانی بەردەوام و دڵەڕاوکێدا چاویان بە دونیا هەڵهێنا و گەورە بوون؛ ژینگەیەک کە تێیدا لە سپێدەی بەیانییەوە تا درەنگانی شەو تەنیا شاهیدی ململانێی توند، کۆبوونەوەی بێئاکام، دابەشبوونی جوگرافی، شەڕی میدیایی، و ئیفلیجبوونی بەردەوامی دامەزراوە نیشتمانی و یاساییەکان بوون. ئەم نەوە نوێیە لە تەمەنی منداڵی و هەرزەکارییەوە ڕۆژانە گوێبیستی سەدان دروشمی بریقەدار، وتاری ئاگرین و بەڵێنی درەوشاوە دەربارەی داهاتووی گەش، چاکسازیی ئابووری، بەهێزکردنی کەرتی گشتی، ڕەخساندنی دەرفەتی یەکسان بۆ هەمووان، و پشتگیریکردنی بەهرەی گەنجان بوون؛ بەڵام کاتێک ئەو گوتارە جوان و ڕازاوانەیان بەراورد کرد بە واقیعی تاڵی ژیانی ڕۆژانەیان، بینینی دەیان هەزار گەنجی خاوەن بڕوانامەی باڵای زانکۆ کە بەدەست بێکاری،
نەبوونی هیچ دەرفەتێکی دامەزراندنی دادپەروەرانە، و پشتبەستن بە مەحسوبیەت، خزمخزمێنە و واستەی حزبی دەناڵێنن، تێکچوونی کەرتی پەروەردە و تەندروستی، و پەککەوتنی سەرەتاییترین خزمەتگوزارییەکان، بە تەواوی لە پرۆسەی بەڕێوەبردن، سیستەمی حوکمڕانی و دەوڵەتداری بێئومێد بوون. ئەم نەوە هۆشیارە بە چاوی خۆیان دەبینن کە سیاسەت لەبری ئەوەی ئامرازێکی پیرۆز بێت بۆ پێشخستنی کۆمەڵگە، دۆزینەوەی چارەسەری زانستی بۆ کێشەکان و پاراستنی کەرامەتی هاوڵاتییان، لە واقیعدا تەنیا کورتکراوەتەوە بۆ کێبڕکێیەکی داخراو و ململانێیەکی توند لە نێوان نوخبە دەستڕۆیشتووەکان بۆ دابەشکردنی دەسەڵات، قۆرخکردنی داهاتە گشتییەکان، پۆستە بازرگانییەکان، و پاراستنی کورسییەکان لە ژوورە تاریکەکاندا. لەم نێوەندەدا تراژیدیایەکی تەنزئامێز و پڕ لە ئازار دروست دەبێت کاتێک دەبینین: «سیاسەتمەدارەکان شەو و ڕۆژ لە کۆبوونەوە داخراوەکانیاندا خەریکی شەڕکردنن لەسەر ئەوەی کێ دەسەڵاتی سبەینێ بەڕێوە ببات، لە کاتێکدا گەنجە بەتوانا، بێئومێد و دڵشکاوەکان بە بێدەنگی خەریکی داڕشتنی پلانن تا داهاتووی خۆیان لە شوێنێکی تر بنیاد بنێن!» ئەم بێئومێدییە قووڵە تەنیا لە بیرکردنەوە لە جێهێشتنی نیشتماندا کورت نابێتەوە، بەڵکو دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی دیاردەیەکی زۆر مەترسیدارتر کە بریتییە لە ساردبوونەوەی گشتی لە ئینتیما، بێباکی لە بەرامبەر چارەنووسی نیشتمان، و کشاندنەوەی تەواوەتی لە هەر جۆرە بەشدارییەکی مەدەنی، سیاسی، هەڵبژاردن و داهێنەرانە لە کایەی گشتیدا؛ بە جۆرێک کە باشترین مێشکەکان، زیرەکترین بەهرەکان و وزەی داهێنەری لاوان خۆیان لە کاروانی بونیادنانی دەوڵەت دەدزنەوە و پەنا بۆ گۆشەگیری، بێدەنگی یان پەراوێزکەوتنی تەواو دەبەن. قەیرانێکی سیاسی کە تەنیا چەند مانگێک بخایەنێت دەکرێت زیان بە پەیکەری دامەزراوەکان، یاساکان، بازاڕ و مامەڵە کارگێڕییەکان بگەیەنێت،
بەڵام کاتێک قەیران، گەندەڵی و چەقبەستوویی دەبێتە دۆخێکی درێژخایەنی چەندین ساڵە، پەیوەندیی نێوان نەوەیەکی تەواو لەگەڵ خودی چەمکی سیاسەت، بڕوابوون بە دیموکراسی، پیرۆزیی نیشتمان، سەروەریی یاسا، و متمانە بە دەوڵەتداری لە بنەڕەتەوە بەتەواوی وێران دەکات و بۆشاییەکی پڕنەکراوە لە نێوان گەنجان و ئایندەی ئەم خاکەدا بەجێدەهێڵێت کە پڕکردنەوەی لە داهاتوودا پێویستی بە چاکسازییەکی زۆر قووڵ، بوێرانە و ڕیشەیی دەبێت تا جارێکی تر گیانی ئومێد، باوەڕبەخۆبوون، بەرهەمداری و ژیان بگەڕێتەوە ناو ناخی کۆمەڵگە و متمانەی گشتی بەتەواوی سەرلەنوێ زیندوو بکرێتەوە و گەنجان ببنەوە بە خاوەنی ماڵی خۆیان.