محمد ئاراس حةمة سالاح
بنەما بنەڕەتییەکانی دیموکراسیی سەردەمدا، دابەشکردنی ئەرک، ماف، و بەرپرسیارێتییە دەستوورییەکان بەپێی ڕێڕەوێکی زۆر ڕوون، یاسایی، و دیاریکراو بەڕێوە دەچێت: هاوڵاتی لە ڕۆژی دەنگداندا ئەرکی مەدەنی، نیشتمانی، مێژوویی، و ئەخلاقیی خۆی لە چەند خولەکێکی کەمدا لەبەردەم سندووقەکانی دەنگدان بەوپەڕی دڵسۆزی، هۆشیاری، و ماندووبوونەوە جێبەجێ دەکات، و لەو چرکەساتە دەستوورییەوە تەواوی بار و بەرپرسیارێتییەکە لە ئەستۆی دەنگدەرەوە بە یەکجاری دەگوازرێتەوە بۆ سەر شانی چینی سیاسی و ئەو کاندید، سەرکردە، و پارتە براوانەی کە متمانەی گەلیان بەدەستهێناوە؛ بەڵام لە واقیعی ئەزموونی دەسەڵات لە هەرێمی کوردستاندا، ئەم هاوکێشە تەندروستە بە شێوەیەکی بێوێنە سەراوژێر کراوەتەوە و پەیوەندیی نێوان نوێنەری هەڵبژێردراو و دەنگدەر بە تەواوی شێوێنراوە. هاوڵاتی بە گەرمی بەشداریی لە پڕۆسەی دەنگداندا کرد، ڕیزەکانی دەنگدانی پڕ کرد و دەنگی خۆی بەخشی، کاندیدەکان بوونە خاوەنی کورسیی پەرلەمانی، مووچەی مانگانە، نووسینگەی تایبەت، پاسەوان، و ئیمتیازات، سوێندی یاسایی لەناو هۆڵی پەرلەماندا خوێندرا، و شەرعیەتی دامەزراوەیی بە تەواوی هاتەکایەوە؛ کەچی کاتێک نۆرەی ئەکتەرە سیاسییەکان و سەرکردە حزبییەکان هات تا بە ڕێککەوتنی نیشتمانی دەستەی سەرۆکایەتی هەڵبژێرن، کۆبوونەوەکانی یاسادانان کارا بکەن، یاسای چاکسازی پەسەند بکەن، چاودێریی حکومەت بکەن، و کابینەی نوێی خزمەتگوزار پێکبهێنن، پڕۆسەکە بە تەواوی لە جووڵە کەوت و چووە ناو قۆناغێکی تاقەتپڕووکێنی ئیفلیجی، بێئیرادەیی، و چەقبەستوویی حزبی. لێرەدا پرسیارێکی زۆر ڕوون، جەوهەری، و بوێرانە سەرهەڵدەدات: بۆچی دەبێت سەرکردە و سیاسەتمەدارە دەستڕۆیشتووەکان بەردەوام لە شاشەی کەناڵەکانەوە بە گوتاری جۆراوجۆر داوای سەبر، سنگفراوانی، و ئارامگرتن لە هاوڵاتییان بکەن، لە کاتێکدا ئەوە دەنگدەر نەبووە کە لە ئەرکەکەیدا کەمتەرخەم بووە، بەڵکو خودی چینی سیاسی و ئەکتەرە دەسەڵاتدارەکانن کە نەیانتوانیوە پڕۆسەی دەستووری و حوکمڕانی بە شێوەیەکی دروست تەواو بکەن؟ ئەم دۆخە پڕ لە گاڵتەجاڕییە گەیشتووەتە ئەو ئاستە تەنزئامێزەی کە دەتوانرێت بگوترێت: «هاوڵاتی تەنیا پێویستی بە یەک ڕۆژ بوو تا ئەرکی نیشتمانیی خۆی جێبەجێ بکات و دەنگەکانی بخاتە ناو سندووقەکان، کەچی وادیارە سیاسەتمەدارەکان پێویستیان بە چەندین ساڵە لە کۆبوونەوەی بێبەرهەمی ژوورە تاریک و داخراوەکاندا تا بڕیار بدەن چی لەو دەنگانە بکەن و چۆن پۆستە داهاتسازەکان لە نێوان باڵە حزبییەکاندا بە ئارەزووی خۆیان دابەش بکەن!» تۆمەتبارکردنی ناکۆکییە ناوخۆییەکان، هێنانەوەی پاساوی ململانێی ناوچەیی، و سەپاندنی چاوەڕوانیی بێکۆتایی بەسەر خەڵکی شەکەتدا، هەڵاتنێکی ڕووت و ئاشکرایە لە بەرپرسیارێتیی ڕاستەقینەی حوکمڕانی؛ چونکە دەنگدەر نەچووەتە سەر سندووقەکان تا تەنیا پاسەوان،
ئۆتۆمبێلی مۆدێل بەرز، و کۆشکی ڕازاوە بۆ پەرلەمانتاران و وەزیرەکان دابین بکات، بەڵکو دەنگی داوە تا دامەزراوەی کارا، یاسای دادپەروەر، شەفافیەت، و دەسەڵاتێکی لێپرسراو دروست ببێت کە خەمی کارەبا، تەندروستی، ڕێگاوبان، کەرتی پەروەردە، خزمەتگوزاری، و مووچەی هەبێت. بنەمایەکی زۆر سادە و نەگۆڕ هەیە کە دەڵێت دەنگدەر هەرگیز ناکرێت سەرزەنشت بکرێت یان سزای لەسەر دابنرێت بۆ شکستێک کە لە ئەنجامی بێئیرادەیی و قۆرخکاریی نوخبەی سیاسی لە پێکهێنانی حکومەتدا دروست بووە؛ بۆیە پێویستە دەسەڵاتداران لەبری داواکردنی سەبری بەردەوام و پاساوهێنانەوە بۆ ئیفلیجبوونی پەرلەمان، دان بە بێتوانایی خۆیاندا بنێن و بزانن کە کێشەکە لە ئاستی هۆشیاریی دەنگدەردا نییە، بەڵکو لە عەقڵیەتی سیاسیی ئەو ئەکتەرانەدایە کە لە ڕووی کارگێڕییەوە بە تەواوی پەکیان کەوتووە و نازانن چۆن دەنگی متمانەی هاوڵاتییان وەربگێڕن بۆ خزمەتگوزاری، چاکسازی، ژیانێکی سەربەرزانە، دادپەروەری، و دەوڵەتدارییەکی دروست بۆ ئەم خاک و گەلە ماندووە کە لە مێژوودا بەڕاستی شایستەی ژیانێکی زۆر باشتر، ئارامتر، گەشاوەتر، دادپەروەرتر، و شکۆمەندانەترن تا لە سایەی دەسەڵاتێکی بەرپرسیار و یاساییدا بە سەربەرزی و ئاسوودەیی بژین