فەلاح ئیسماعیل عبداللە
پڕکردنەوەی کورتهێنانی دارایی و چارەسەرکردنی کێشە ئابوورییەکان بە بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار بەرامبەر دینار، جگە لە بڕیارێکی نەزانانە و سیاسی، هیچ ناوی ترێکی نییە. ئەوەی زیاتر جێی پرسیارە، ئەوەیە کە لە پشت ئەم بڕیارەدا ژیانی ڕۆژانەی هاووڵاتییەکانی کوردستانە؛ ئەو خەڵکەی کە پێشتر لەگەڵ گرانی، بێکاری، کەمی داهات و قورسایی بژێوی ژیاندا دەستیان بە گریمانەوە بوو.
وڵاتێک کە بڕیارە ئابوورییەکانی بە شێوەیەک بێت کە بارگرانییەکەی لەسەر شانی هاووڵاتی دابنێت، بەڵام بۆ داهاتوو هیچ چارەسەرێکی بنەڕەتی پێشکەش نەکات، ناتوانێت بانگەشەی حکومڕانیی باش و دەوڵەتداری بکات.
بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار تەنها ژمارەیەک نییە کە لەسەر تابلۆی بازاڕ بگۆڕێت؛ ئەو ژمارەیە ڕاستەوخۆ دەگاتە ناو ماڵی هاووڵاتی. دەگاتە نرخی خواردن، دەرمان، کرێی خانوو، کەلوپەل، پێداویستییە ڕۆژانەکان و هەموو ئەو شتانەی خێزانێک بۆ بەردەوامکردنی ژیانی پێویستی پێیەتی. کاتێک دۆلار بەرز دەبێتەوە و داهاتی هاووڵاتی لە هەمان کاتدا زیاد نابێت، ئەوە بە مانای کەمبوونەوەی توانای کڕینی خەڵکە.
پرسیارەکە ئەوەیە: تاوانی ئەو هاووڵاتییە چییە کە دەبێت هەموو باری شکستی سیاسەتە ئابوورییەکان لەسەر شانی خۆی هەڵبگرێت؟
حکومەت پێویستە لە هەر بڕیارێکی ئابووریدا یەکەم شت گوزەرانی خەڵک بێت، نەک تەنها حسابی بودجە و کورتهێنان. چونکە ئابووری بۆ خزمەتکردنی مرۆڤە، نەک مرۆڤ بۆ خزمەتکردنی سیاسەتە ئابوورییەکان.
لە وڵاتێکدا کە یاسا بە شێوەیەکی ڕاستەقینە سەروەر نەبێت، شەفافیەت لە داهات و خەرجییەکان نەبێت، گەندەڵی و دەستەسەڵات بەردەوام بێت و بڕیارە گەورەکان بە پشتبەستن بە توێژینەوە و پلانی درێژخایەن نەگیرێن، ئەوا هەر بڕیارێکی نوێ دەتوانێت بارێکی نوێ بخاتە سەر ژیانی هاووڵاتی.
ئەگەر حکومەت ناتوانێت نرخەکان کۆنترۆڵ بکات، ناتوانێت داهاتی خەڵک بەرز بکات، ناتوانێت دەرفەتی کار دروست بکات و ناتوانێت داهاتوویەکی ئارام و جێگیر بۆ نەوەی نوێ دابین بکات، ئەوا دەبێت بە ڕوونی وەڵامی ئەم پرسیارە بداتەوە: بۆچی دەبێت هەموو ئەو بارە قورسەی شکستەکانی سیاسەتەکانی لەسەر شانی هاووڵاتی دابنرێت؟
ئەمە تەنها کێشەی دۆلار و دینار نییە؛ کێشەیەکی گەورەترە بە ناوی «چۆنیەتی حکومڕانی». حکومڕانیی ڕاستەقینە ئەوە نییە تەنها مووچە بدرێت و بڵێین ئەرکی خۆمانمان جێبەجێ کردووە. حکومڕانی ئەوەیە کە هاووڵاتی بتوانێت بە داهاتی خۆی ژیانێکی شایستە بژی، داهاتووی خۆی ببینێت، منداڵەکانی بە هیوا گەورە بکات و بزانێت ئەم وڵاتە بۆ نەوەکانی داهاتووش هەمان قەیرانە دووبارە ناکاتەوە.
نەوەی داهاتوو نابێت تاوانی بڕیارە هەڵەکانی ئەمڕۆ بدات. ئەگەر ئەمڕۆ سیاسەتێکی دروست، ئابوورییەکی بەهێز، یاسایەکی سەروەر و دامەزراوەیەکی بەرپرسیارمان نەبێت، ئەوا سبەی نەوەکانی داهاتوو دەبێت نرخی ئەو هەڵانە بدەن.
کوردستان پێویستی بە بڕیاری زۆرتر نییە؛ پێویستی بە بڕیاری دروست هەیە. پێویستی بە حکومەتێک هەیە کە خەڵک ببینێت، گوێ لە خەڵک بگرێت و بەرپرسیارێتی بڕیارەکانی خۆی بگرێتە ئەستۆ.
چونکە حکومەت بۆ قورسکردنی ژیانی خەڵک نییە؛ حکومەت بۆ ئەوەیە ژیانی خەڵک ئاسانتر، ئارامتر و شایستەتر بکات.