هە رێم حە مە جان حە مە سالح
وەک وەرزێکی وشکەساڵی کە هەورەکان بەڵێنی بارانیاندا و خەڵکیش بە ئومێدەوە زەوییەکانیان کێڵا، بەڵام کاتێک دڵۆپەکان کەوتنە خوارەوە، دەسەڵاتداران بەنداوێکی زەبەلاحیان دروستکرد و نەیانهێشت یەک دڵۆپ ئاو بگاتە کێڵگەی جوتیارە تینووەکان؛ پرۆسەی هەڵبژاردن و گواستنەوەی دەسەڵات لە کوردستانیش ڕێک بەمجۆرە قەتیس کراوە. کاتێک گەنجێکی دەرچووی زانکۆ تەمەنی خۆی ڕادەگرێت لە چاوەڕوانی کابینەیەکی نوێدا، و کاتێک کاسبکارێک دەست لە کارەکانی هەڵدەگرێت چونکە بازاڕ بەهۆی نادیاریی سیاسییەوە سڕ بووە، ئێمە تێدەگەین کە سندوقەکانی دەنگدان لێرە نەبوونە هۆی گۆڕانکاری، بەڵکو بوونە کەرەستەیەکی نوێ بۆ درێژکردنەوەی تەمەنی قەیرانەکان و هێشتنەوەی وڵات لە چاوەڕوانییەکی کوشندەدا.
لە واقیعدا، ئەم دواکەوتنە درێژخایەنەی پێکهێنانی حکومەت، قەیرانێکی دەستووری نییە کە چارەسەر نەکرێت، بەڵکو کردەیەکی بەئەنقەستە بۆ بە بارمتەگرتنی کۆمەڵگایەک. مانگەها تێدەپەڕێت و دەنگی خەڵک لە ناو سندوقەکاندا تۆزی لێ دەنیشێت، تەنها لەبەر ئەوەی چەند سەرکردەیەک ناتوانن لەسەر دابەشکردنی پۆستە باڵاکان ڕێکبکەون. ئەوان بە ناوی “حکومەتی کاربەڕێکەر”ەوە خۆیان لە هەموو بەرپرسیارێتییەکی یاسایی دەدزنەوە، بەڵام کاتێک دێتە سەر کۆکردنەوەی باج و داهاتی خاڵە سنوورییەکان، دەسەڵاتەکەیان بەتەواوی جێبەجێ دەکەن.
(وەک چۆن ئەنتۆنیۆ گرامشی دەڵێت: “جیهانی کۆن خەریکە دەمرێت، بەڵام جیهانە نوێیەکە ناتوانێت لەدایک بێت؛ لێرەدایە کە کاتی دڕندەکان دەستپێدەکات”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو مۆدێلەیە کە لە لوبنانی دوای ساڵی ٢٠٢٢ ڕوویدا، کاتێک حیزبە تائیفییەکان وڵاتیان خستە ناو بۆشاییەکی کوشندەی سەرۆکایەتی و حکومییەوە تەنها لەبەر پاراستنی پشکی خۆیان، تا ئەو ڕۆژەی لیرەی لوبنانی بووە کاغەزێکی بێبەها و تەواوی دامەزراوەکانی دەوڵەت ئیفلیج بوون. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە، لەبری ئەوەی وانە لەو داڕمانە وەربگرن، پرۆسەی حوکمڕانییان کردووەتە پێشانگایەکی کراوە بۆ بازاڕ بکردنی دەسەڵات، کە تێیدا وەزارەتەکان وەک موڵکی تاپۆکراوی باپیرییان دەگۆڕنەوە و دەفرۆشن.
ئەم منداڵە لوسکانەی سیاسەت، کە لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکانەوە باس لە مەترسییەکانی سەر قەوارەی هەرێم دەکەن و بانگەشەی یەکڕیزی دەکەن، لە ژوورە تاریکەکاندا خەریکی قووڵکردنەوەی ئەو زەلکاوەن کە خۆیان دروستیان کردووە. ئەوان کاتێک پرۆژەیەکی خزمەتگوزاری یان دابەشکردنی مووچە دەوەستێت، دەڵێن “حکومەت پێکنەهاتووە”، بەڵام کاتێک دەیانەوێت گرێبەستێکی نەوتی واژۆ بکەن یان زەوییەکی گرانبەها داگیر بکەن، پێویستیان بە هیچ کابینەیەک و پەرلەمانێک نییە. ئەم جۆرە مامەڵەیە پێمان دەڵێت کە ئەوان دەوڵەتیان نییە، بەڵکو کۆمپانیایەکیان هەیە کە ئێستا خەریکی پێداچوونەوەن بە پشکەکانی پشکدارەکانیدا.
ئەی گەنجان و دەرچووانی زانکۆ، کە بڕوانامەکانتان لە باوەش گرتووە و لە ناو ئەم ژووری چاوەڕوانییە گەورەیەدا تەمەنتان دەسوتێت؛ ئەم حیزبانە لە جوڵە و بێزاریی ئێوە دەترسن، نەک لە فشاری یەکتر. ئەگەر ئەوان لە هێز و شەرعیەتی خۆیان دڵنیابوونایە، هەرگیز نەیاندەتوانی بەمجۆرە یاری بە کات و دەنگی ئێوە بکەن و وڵاتێک بخەنە ناو بەستەڵەکێکی وەهاوە کە کەس نەتوانێت هەناسەی تێدا بدات. سیستەمێک کە نەتوانێت وەڵامی سندوقەکانی دەنگدان بداتەوە و گواستنەوەی دەسەڵات بکاتە ڕووداوێکی ئاسایی، پێشتر شەرعیەتی مانەوەی خۆی دۆڕاندووە — و تەنها زرمەی پێیەکانی ئێوەیە کە دەتوانێت ئەم دەرگا داخراوانە بشکێنێت!