هێمن محمد ساڵح
لە فیکری سیاسی و حوکمڕانیی هاوچەرخدا، کاتێک دەزگاکانی دەوڵەت توانای جێبەجێکردنی یاسایان نامێنێت، سیستەمی ئیداری دەگۆڕێت بۆ بزوێنەرێک بۆ بەرەوڕووبوونەوەی خەڵک بە دەستەواژەی بێ ناوەرۆک. لە عێراقی پاش ٢٠٠٣دا،
حکومەتە یەک لە دوای یەکەکان بە وردی مەشق لەسەر تەکتیکێک دەکەن کە تێیدا لەبری دەستگیرکردنی تاوانباران، فەرهەنگێکی دەوڵەمەند لە ڕستەی قەبە وەک «لیژنەی لێکۆڵینەوە»، «لێپرسینەوەی بێبەزەییانە» و «پاراستنی سەرمایەی گشتی» دەخەنە کار، کە نموونەی بەرفراوانی ئەم ڕەفتارە لە مامەڵەکردن لەگەڵ سکانداڵە گەورەکانی وەک «دزینی سەدە» و بەهەدەردانی ملیارەها دۆلاری کەرتی کارەبادا بە ڕوونی دەبینرێت. لە چاوی ڕەخنەیییەوە، دروستکردنی زنجیرەیی ئەم لیژنانە هەرگیز بۆ گەیشتن نەبووە بە دادپەروەری، بەڵکو ستراتیژیەتێکی بێبەزەییانەیە بۆ کڕینی کات و دروستکردنی تەمومەژێک تا ئەو کاتەی سکانداڵێکی نوێتر سەرهەڵدەدات و ئەوەی پێشووتر لە بیر دەباتەوە. تاڵترین تەنزی سیاسی لە حوکمڕانیی عێراقدا ئەوەیە کە دەوڵەت هەرگیز لە بەرهەمهێنانی ڕوونکردنەوە و ڕستەی قەبە کورتهێنانی نییە، بەڵکو کێشە جەوهەرییەکەی لەوەدایە کە هیچ دۆسیەیەکی تاوانکاری بگەیەنێتە کۆتایی و سزای تاوانباران بدات.
دەسەڵاتداران ئامرازە یاساییەکانیان گۆڕیوە بۆ شوورەیەک بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە تەسکەکانی خۆیان و لەکۆڵکردنەوەی توڕەیی جەماوەر، کە ئەمەش دروستبوونی ژینگەیەکی لەبارتر بۆ گەندەڵکاران دەستەبەر دەکات. لە کۆتاییدا، تا ئەو کاتەی دەسەڵاتی جێبەجێکردن بە کرداری بڕیاری کۆتایی لەسەر دۆسیەکان نەدات و تاوانباران ڕووبەڕووی دادگا نەکاتەوە، بەکارهێنانی بەردەوامی دەستەواژە یاساییەکان تەنیا کارگەیەکی بەردەوام دەبێت بۆ بەرهەمهێنانی پاساو بۆ داپۆشینی گەندەڵی و هەڵهاتن لە سەروەریی یاسا.
