خەڵک- AA
ئەگەرچی هیچ ڕێککەوتنێکی نووسراو بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێڕاق بڵاونەبووەتەوە، بەڵام ئەمریکا بڕیارداوە بە دوو قۆناغ کۆتایی بە ئەرکەکانی لە عێڕاق بهێنێت و قۆناغی یەکەمی لە ساڵی ڕابردوو دەستپێکرد و بڕیارە لە ئەیلوولی ئەمساڵ کۆتایی بێت، هەروەها بڕیارە قۆناغی دووەمیش لە 2026دا کۆتایی بێت.
قۆناغی یەکەم خۆی دەبینێتەوە لە چۆڵکردنی بنکەی سەربازی عەین ئەسەد و فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغدا، هەروەها بڕیارە لە ساڵی داهاتووشدا قۆناغی دووەم جێبەجێ بکات و سەربازەکانی لە عێڕاق بکشێنێتەوە.
شڕۆڤەکارانی سیاسیی و پسپۆڕانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە فشاری عێڕاق بۆ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێڕاق بەشێکە لە پڕوپاگەندەی ئەو هەڵبژاردنەی کە بڕیارە لە تشرینی دووەمی ئەمساڵ بەڕێوەبچێت، جەختیش لەوە دەکەنەوە کە بەم پڕۆسەیە پێگەی هەرێم لە چوارچێوەی عێڕاقدا بە بەهێز دەکات.
کرمانج یونس، شڕۆڤەکاری سیاسی لەبارەی کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێڕاق، بۆ ئاژانسی ئەنادۆڵ وتی: “بوونی هێزەکانی ئەمریکا لە عێڕاق، دوو جۆرە، یەکێکیان بە پێی ئەو پەیماننامەی ستراتیژییە کە لە نێوان عێڕاق و ئەمریکا واژۆکراوە بە مەبەستی ڕاهێنانی سەربازیی و بەرزکردنەوەی ئاستی توانستی سەربازیی عێڕاق، ئەوەی دووەم سەرکردایەتی ئەمریکا لە هێزەکانی هاوپەیمانان بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر بە تایبەتی داعش، بۆیە ئەوەی ئێستا لە عێڕاق دەگوزەرێت بریتییە لە کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان و ئەمریکا، ئەوەش لەسەر داوای عێراق گوایا مەترسی تیرۆر کەمبووەتەوە، بەڵام ئەوەی دیکە کە پەیوەندی بە پەیماننامەی ستراتیژییەوە هەیە، کارایا و چەندین جاریش کۆبوونەوەی لەسەر کراوە و بەردەوامە”.
کرمانج یونس، وتیشی: “کە باس لە کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا دەکەین، ئەوا باس لە کشانەوەی تەواوی هێزەکە ناکەین، بەڵکو تەنیا ئەو هێزانەی کە بەشێکن لە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی کە ئەمریکا سەرکردایەتییان دەکات بۆ لەناوبردنی تیرۆر، بەڵام ئەوانەی پەیوەندی بە بابەتی لۆجستی و ڕاوێژکاری سەربازیی هەیە، بە دڵنیاییەوە لە عێڕاق دەمێننەوە”.
لە بارەی کاریگەرییەکانی پڕۆسەکە، کرمانج یونس وتی: “ئەو فشارەی حکومەتی عێڕاق لەم پڕۆسەیەدا دەیکات وەک بانگەشەی هەڵبژاردن سەیر دەکرێت، چونکە حەزدەکات وەک کارتێکی هەڵبژاردن لە تشرینی دووەمی ئەمساڵ بەکاریبهێنێت بۆ کۆکردنەوەی دەنگ و دواتر سوودی لێ وەربگرێت، لە هەمانکاتدا ئەمریکا و ئیدارەی ترەمپ گەیشتوونەتە ئەو باوەڕەی کە هێزەکانیان کەم بکەنەوە بە تایبەت دوای نەمانی مەترسی لە سووریا، چونکە چەندینجار ئیدارەی ئەمریکا بە تایبەت وەزارەتی دەرەوە و پێنتاگۆن ئاماژەیان بەوەدابوو کە هێزەکانییان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کەمبکەنەوە کە عێڕاقیش بەشێکە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست”.
بە وتەی ئەو شڕۆڤەکارە سیاسییە، پڕۆسەی کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێڕاق کاریگەریی لەسەر هەرێمی کوردستان نابێت و ئەوەش دەخاتەڕوو کە سەرچاوەکانی تیرۆر تا ئێستا وشکنەکراون و جەختیش لەوە دەکاتەوە کە عێڕاق نەیتوانیووە ئاشتەوایی لە نێوان لایەن و پێکهاتە و هاووڵاتییان بە گشتی ڕابگەیەنێت و لەمبارەیەوە وتی: “هێزەکانی ئەمریکا لەسەر ئاستی هەرێم دەمێننەوە، کاتی خۆی عێڕاق ویستی لە پەرلەمان یاسایەک دەربکات بۆ قەدەغەکردنی هێزی ئەمریکایی و یاساکەیان پێ دەرنەچوو و لە کۆتاییدا کردیانە بڕیار، ئەوکاتە نوێنەری کوردەکان بایکۆتی هۆڵی پەرلەمانییان کرد، تێڕوانینی هەرێم جیاوازە لە عێڕاق، هەرێم ئێستاش لەو تێڕوانیینەیە کە مەترسی لە ناوچەکەدا هەیە و پێویستە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی پارێزگاری لە هەرێم بکات”.
وتیشی: “هێزەکانی ئەمریکا لە عێڕاق بمێنن یان نەمێنن، بە بەردەوامی هەڕەشەی تیرۆر هەیە چونکە سەرچاوەکانی تیرۆر وشک نەکراوە، حکومەتی عێراق توانیوویەتی لە ڕووی سەربازییەوە بەسەر تیرۆردا زاڵ بێت، بەڵام لە بوارەکانی دیکەدا نەیتوانیووە سەرکەوتووبێت، بۆیە دەتوانین بڵێین عێڕاق سەرکەوتووبووە لە تێکشکانی تیرۆر لە بواری سەربازییدا بەڵام لە بوارەکانی دیکەدا تا ئێستا کارێکی زۆری پێویستە بۆ ئەوەی پڕۆسەی ئاشتەوایی دەست پێ بکات، بۆیە ئەمریکا هەبێت یان نەبێت، ئەگەر عێراق بە ئاگا نەبێت تیرۆر هەر دەگەڕێتەوە”.
لەبارەی ڕۆڵی هەرێم لە پەرەپێدانی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانەوە، کرمانج یونس وتی: “هەرێم توانیوویەتی پەیوەندییەکانی لە چوارچێوەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا بپارێزێت و، لایەن نەبووە لە هیچ ململانێیەک تەنانەت لە دواشەڕی نێوان ئێران و ئیسرائیل پاڵپشتی هیچ لایەنێکی نەکرد، بۆیە هەرێم تا لەسەر ئەم سیاسەتە هاوسەنگە نێودەوڵەتییە کار بکات ئەوا وەک کەشتییەکەی نوح پارێزراو دەبێت”.
هاوکات د. سەرسام خەلیل، پسپۆڕی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان پێشبینی گۆڕانکاریی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکات و، دڵنیایی دەدات کە لە چوارچێوەی عێڕاقدا پێگەی هەرێم بەهێزدەبێت و گومانیش دەخاتە بەردەم ئەنجامدانی پڕۆسەی هەڵبژاردن لە وادەی خۆیدا.
لەبارەی کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێڕاق وتی: “کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا، پاشخانێکی مێژوویی هەیە، لە ساڵی 2003 دا، کاتێک هێزەکان هاتنە ناو عێڕاق، شەقامی سووننە کاردانەوەی بەرامبەر بەم بابەتە هەبوو، دواتر بەپێی تێپەڕینی کات، گۆڕانکاریی بەسەر هەڵوێست و بەرژەوەندییەکاندا هات تا ئەوەی لە ساڵی 2018دا، لەناو شەقامیی عێڕاقییدا، دەنگە ناڕازییەکان بەرامبەر بە هێزە بیانییەکان زیاتر بوون، سەرەنجام لە ئایاری 2020دا، لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێڕاق بڕیارێک دەرچوو کە هەموو هێزە بیانییەکان بە تایبەتی ئەوانەی کە کاریگەریی نەرێنییان هەیە لە عێڕاق دەربکرێن، لەم چوارچێوەیەشدا وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا”.
سەبارەت بە چۆڵکردنی بنکەی سەربازی عەین ئەسەد، لە ئەنباڕ و بنکەی سەربازی ڤیکتۆریا لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغدا و کاریگەرى و کاردانەوەکان لەمبارەیەوە، د. سەرسام خەلیل وتی: “پێشبینی دەکرێت گۆڕانکاریی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکرێت و دڵنیاین لەوەی پێگەی هەرێم لە چوارچێوەی عێڕاق دا بەهێز دەبێت، چونکە ئەمریکا بە چاوێکی جیاواز لە قۆناغەکانی پێشتر سەیری هەرێم دەکات، لەبابەتی کردنەوەی کۆنسوڵخانەی ئەمریکا بەو قەبارە گەورەیە، هەروەها پەیوەندییەکانی هەرێم لەگەڵ وڵاتانی دەرەوە، هاوکات ئەو قەیرانەی لە عێراق هەبوو، هەرێم توانی ئیدارەی ئەو قەیرانە بکات و ئەمەش بووە هۆی ئەوەی هەندێک دەرگای خێر بەرامبەر هەرێم بکرێتەوە”.
ئەو پسپۆڕەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان جەختیش لەوە دەکاتەوە کە بەهۆی ناسەقامگیریی سیاسیی لە عێڕاق، زۆرجار پێشبینییەکان گۆڕانکاریی خێرایان بەسەردا دێت و لەمبارەیەوە وتی: “بەهۆی ئەوەی عێڕاق خاوەنی سەرەوەرییەکی تەواو نیە، بۆیە زۆرجار پێشبینییەکان و شیکردنەوەکان گۆڕانکاری بەسەردا دێت، ئەوەی ئێستا پێشبینی دەکەین بریتییە لە ناکۆکییەکانی نێوان لایەنە سیاسییەکان، لێکترازانی ناو ماڵی شیعە، پێکدادانی بەرژەوەندی نێوان سووننە و شیعە، ئەوانە کاریگەرییان دەبێت لە ڕووی سەقامگیریی ناوچەکەوە، مەترسی ئەوە هەیە کە ئایا پڕۆسەی سیاسیی لە عێڕاق بەردەوام دەبێت یان نا، ئایا پڕۆسەی هەڵبژاردن ئەنجام دەدرێت یان نا، ئەمە لە کاتێکی زۆر نزیکدا دەتوانین وەڵامەکەی وەربگرین”.